بسیاری از دانشجویان در هنگام انتخاب یک موضوع تحقیقی، جهت انجام به عنوان پایان نامه دوره کارشناسی و یا کارشناسی ارشد دچار مشکل هستند. از این رو در این پست، به شرح نحوه توصیف یک موضوع تحقیقی و ارائه آن به صورت یک پیشنهاد (یا همان پروپوزال) برای انجام پایان نامه در مقطع کارشناسی ارشد پرداخته می شود.

 

 

قبل از پرداختن به اصل ماجرا، توجه شما را به گزاره های مهم جلب می نمایم:

* هر تحقیق به دنبال حل یک مسئله است. یعنی اینکه در طی یک تحقیق، محقق بدنبال یافتن راه حل یک مسئله مشخص و معلوم با محدوده ای تعریف شده است. بنابر این تحقیقی که در آن مسئله معلوم نبوده یا گنگ و مبهم باشد، تحقیق نیست.

* هر مسئله دارای اجزای مشخص و معینی است. بر این اساس و با تجربه گذشته می توان اجزاء هر مسئله را شامل، مفروضات، معلومات، اهداف و مجهولات دانست. 

* محدوده مسئله همواره با مفروضات تعریف و تعیین می گردد.

* معلومات عبارتست از مقادیر یا مواردی که پیش از حل مسئله آنها را می دانیم.

* اهداف عبارتست از ابعاد و جنبه هایی از مسئله که قصد حل آن را در تحقیق مورد نظر داریم.

(تذکر: بسیاری از مسائل را نمی توان با یک گام حل کرد بلکه باید در گام های متعددی حل شوند و اهداف هر مسئله در واقع مشخص کننده ابعاد گامی است که قصد برداشتن آن را داریم). 

با توجه گزاره های بالا به بررسی نحوه توصیف موضوع تحقیق در کارشناسی ارشد می پردازیم:

* هدف از انجام پایان نامه برای دانشجویان دوره کارشناسی، حل یک مسئله یا چالش عملی با استفاده از ابزارها و روش های نظری فراگرفته شده در طول دوره و دروس گذرانده شده است.

* آنچه که در یک پایان نامه دوره کارشناسی ارشد باید به طور مشخص معلوم باشد آن است که قصد حل چه مسئله ای را داریم و این مسئله دارای چه مفروضاتی و چه معلوماتی بوده و باید از آنها چه اهدافی و چه مجهولاتی حاصل شوند. 

* مسئله ای که در پایان نامه دوره کارشناسی ارشد مد نظر قرار می گیرد، باید بر مبنای توسعه مسائل حل شده قبلی، یا تکمیل و بهبود راه ها و روش های ارائه شده برای حل همان مسئله (یا مشابه آن) در کارهای تحقیقی قبلی باشد. به عنوان مثال، یکی از مسائل مطرح در تئوری گراف و شبکه، مسئله محاسبه کوتاهترین مسیر بین دو گره است. چنانچه فردی در مقطع کارشناسی ارشد به دنبال انجام پایان نامه بر مبنای توسعه مسئله باشد، باید مسئله مذکور را با فرض ها، اهداف، معلومات و مجهولات متفاوتی، نسبت به گذشته مطرح نموده و برای آن راه حل ارائه نماید. از سوی دیگر چنانچه قصد بر انجام پایان نامه بر مبنای بهبود و تکمیل کارهای گذشته باشد، محقق باید روش و راه حلی متفاوتی نسبت به آنچه که قبلا ارائه شده، طرح نموده و پس از اجرای آن، بهتر بودن روش خود را، مثلا بر مبنای دقت یا سرعت اجرا، نشان داده و اثبات نماید.

* موضوع پایان نامه برای مقطع کارشناسی ارشد می تواند هر دو جنبه بهبود و توسعه را به صورت توام در بر داشته باشد، که البته حجم و وسعت کار را زیادتر خواهد نمود ولی ارزش بیشتری خواهد داشت.

* بر این اساس در پیشنهاد موضوع یا پروپوزال برای پایان نامه دوره کارشناسی ارشد باید بخش هایی با عنوان (زمینه)، (شرح مسئله)، (راه حل پیشنهادی)، (روش تحقیق یا متدولوژی) و (روش ارزیابی) به صراحت و با قید عنوان وجود داشته باشد. هر کدام از بخش ها باید حداکثر در یک پاراگراف سه یا چهار خطی نگارش شوند.

* در بخش (زمینه)، کلیات مسئله مورد نظر و تاریخچه طرح و حل آن به صورت بسیار مختصر بیان می شود.

* در بخش (شرح مسئله)، بیان کلی مسئله و چالش مورد نظر انجام می پذیرد. در این بیان خلاصه مفروضات، اهداف، معلومات و مجهولات و همچنین پرسش های اصلی تحقیق مطرح می شوند.

* در بخش (راه حل پیشنهادی)، کلیات ایده و روش حلی که محقق به آن رسیده و قصد پیاده سازی و انجام آن را دارد مطرح و توضیح داده می شود. معمولا در توضیح این بخش از نمودارهای مفهومی یا منطقی نیز استفاده می شود.

* در بخش (روش تحقیق یا متدولوژی)، محقق یا پیشنهاد دهنده موضوع باید روش و شیوه اجرا یا ایجاد راه حل پیشنهاد شده را در قالب گام ها و مراحل ایجاد، ابزارهای عملی و نظری مورد نیاز برای انجام مراحل و خروجی های حاصل توصیف و تشریح نماید.

* در بخش (روش ارزیابی)، محقق به بیان شیوه ارزشیابی نتیجه کار خود می پردازد. این بدان معنی است که پس از پیاده سازی و حصول نتایج عملی، باید ارزش کار انجام شده در مقایسه با سایر کارهای مشابه یا مرتبط سنجیده و مورد تحلیل قرار گیرد.

معمولا سعی می شود که همراه با فرم تک برگی پروپوزال، یک ضمیمه حداکثر ۱۰ صفحه ای نیز که در آن موضوعات و بخش های بالا به صورت مفصل تری توضیح داده شده ارائه گردد تا چنانچه در توضیحات مختصر ابهامی وجود داشت بر طرف گردد.